(P.S. - Please scroll down for Marathi read)

Today, I felt like writing about another teacher who has had an everlasting impact on my life — Vanjari Madam.

I was first introduced to Vanjari Madam when I was in the 9th standard. She taught us Geography.

Until then, Geography was not exactly one of my favorite subjects. I studied it because I had to. But Madam had a way of teaching that slowly changed that. She was always so well prepared that I never once doubted her knowledge. She would often bring references and information from outside the textbook, which made us curious about the topic and encouraged us to learn beyond what was prescribed in the book.

Vanjari Madam was extremely soft-spoken. I don't remember her ever raising her voice, let alone punishing a student. At least, not to my knowledge.

That doesn't mean she never got angry or irritated with the class. She simply didn't need to. Her words, when she was disappointed, were sharp enough. You could feel the punishment in them. Her disappointment would show on her face, and somehow, that itself was enough to make us feel sad or guilty. No one wanted to intentionally trouble such a gentle teacher and, more importantly, such a wonderful human being.

Then came the 10th standard.

And to my greatest delight, Vanjari Madam was appointed as our class teacher. The cherry on the cake?

She was going to teach us both Geography and Marathi. Our experience with Marathi teachers until the 9th standard had been fairly average. Most of the time, teaching meant simply going through the textbook. Many times, we even saw teachers referring to Navneet guides.

But Madam changed all that for me. For the first time, I started loving Marathi as a subject. Until then, I would mostly memorize lessons and poems so that I could score marks in the examination. But the way Vanjari Madam taught Marathi was completely different.

She made me live the lessons and poems. The proof is , I still remember few of the poems byheart. :)

I sometimes wish I had preserved my 10th-standard Marathi textbook as a memoir. It was filled with notes, meanings and explanations that I had written down while Madam taught us.

She had once given us a very simple piece of advice: "Read the lesson at least once before it is taught in class.'’

It sounded simple, but it made a huge difference. When Madam actually taught the lesson or poem, I could understand the context better. It helped me confirm what I had understood — or realise where I had misunderstood something. It helped me clear my doubts. It also helped me answer questions in class and, honestly, occasionally impress Madam. :)

She would always give us additional information and references related to the lesson or poem. That helped tremendously when we had to write 'संदर्भासहित स्पष्टीकरण' answers.

Slowly, my respect for Madam grew multifold. She was knowledgeable, loving, soft-spoken and caring. She never hesitated to answer our questions or explain something again if we hadn't understood it. She seemed to have almost every quality one would look for in a good teacher.

But for me, there was one quality that stood above all others. She knew how to make students love the subject. And when a teacher achieves that, teaching and learning both become enjoyable.

Every now and then, Madam would also give us a few inspirational — and sometimes eye-opening — pieces of advice. They may have sounded like ordinary words at that age, but many of them stayed somewhere in my mind and resurfaced much later in life.

And then came the result. I scored 89 marks in Marathi. For me, that was a very good score in a language subject. And I know where a large part of the credit belongs -

To Vanjari Madam.

After we passed out of school, we made it a point to visit Madam on Guru Purnima and Teachers' Day. She had also visited my home to wish me after my marriage. But, as it happens with all of us, life became busy. We got caught up in our careers, families, responsibilities and the everyday rush of life. Madam also moved to a different house, and somehow, the years just kept passing.

After many years, we finally managed to visit her. I still remember how emotional I felt simply seeing her after so many years. The same thing happened a few years later when I met her again at our school reunion. I just couldn't hold back my tears. There was no reasoning behind it. No particular incident had triggered it. It was just emotion.

Perhaps some relationships don't need a reason. They simply occupy a special place in your heart.

Since then, we have at least remained connected over WhatsApp. But honestly, that is no excuse for not meeting her in person. Life keeps getting busy, and our plans to meet somehow never seem to materialise. But the gratitude remains.

As I wrote in my earlier blog about Todankar Sir, for me, Vanjari Madam and Todankar Sir hold a place next only to my parents in my heart. They have played a lion's share in shaping the person I am today. And when I look back at my life, I realise that some teachers don't simply teach subjects.

They teach you how to learn.

They make you curious.

They make you question.

They make you appreciate knowledge.

And sometimes, without even realising it, they influence the person you eventually become.

Today, I simply felt like putting my gratitude into words. Thank you, Vanjari Madam, for your love, affection, patience, knowledge and everything you taught us — both inside and outside the classroom.

Thank you for making me love Geography. Thank you for making me love Marathi. And, more importantly, thank you for making learning something to enjoy rather than something to simply complete.

Whatever I am today, and whatever I am proud of in myself, has been shaped by many people. You are certainly one of those people.

Thank you, Vanjari Madam.

May you always be blessed with a long, happy and healthy life. And may you always know that somewhere, one of your former students still remembers you with immense love, respect and gratitude. ❤️

ज्यांनी मला शिकण्यातील आनंद शिकवला..

आज मला माझ्या आयुष्यावर खूप मोठा आणि कायमचा प्रभाव टाकणाऱ्या आणखी एका शिक्षिकेबद्दल लिहावंसं वाटतंय — वंजारी मॅडम.

मी नववीत असताना माझी वंजारी मॅडमशी ओळख झाली. त्या आम्हाला भूगोल शिकवायच्या. नववीपर्यंत भूगोल हा माझा फारसा आवडता विषय नव्हता. अभ्यास करायचा म्हणून मी तो करायचो. पण मॅडम ज्या पद्धतीने आम्हाला भूगोल शिकवायच्या, त्यामुळे हळूहळू मला हा विषय आवडायला लागला.

मॅडम प्रत्येक तासाची खूप तयारी करून यायच्या. त्यांच्या ज्ञानाबद्दल आम्हाला कधीच शंका वाटली नाही. पुस्तकात जे आहे त्यापेक्षा त्या नेहमी थोडं जास्त सांगायच्या. वेगवेगळे संदर्भ द्यायच्या. त्यामुळे एखादा विषय फक्त समजून घेण्यापेक्षा त्याबद्दल आणखी जाणून घ्यावंसं वाटायचं.

वंजारी मॅडम खूप हळू आणि शांत आवाजात बोलायच्या. त्यांनी कधी आवाज चढवला किंवा एखाद्या विद्यार्थ्याला शिक्षा केली, असं मला तरी आठवत नाही. पण याचा अर्थ असा नव्हता की त्यांना कधी राग येत नसे किंवा वर्गाचा कंटाळा येत नसे. त्यांना राग आला की मोठ्याने ओरडण्याची त्यांना गरजच नसायची. त्यांचे दोन-चार शब्दच पुरेसे असायचे. त्यांच्या बोलण्यातूनच आपली चूक जाणवायची. आणि त्याहून जास्त त्यांच्या चेहऱ्यावरची नाराजी दिसायची. ती पाहिली की आपल्याला स्वतःलाच वाईट वाटायचं. इतक्या चांगल्या आणि प्रेमळ शिक्षिकेला मुद्दाम त्रास द्यावा, असं कोणालाच वाटायचं नाही.

मग आली दहावी.

आणि माझ्यासाठी त्यापेक्षा आनंदाची गोष्ट म्हणजे — वंजारी मॅडम आमच्या वर्गशिक्षिका झाल्या! आणि त्यात भर म्हणजे त्या आम्हाला भूगोल आणि मराठी हे दोन्ही विषय शिकवणार होत्या.

नववीपर्यंत मराठी शिकवणाऱ्या शिक्षकांचा आमचा अनुभव फार काही विशेष नव्हता. बहुतेक वेळा पुस्तकातलं शिकवणं आणि तेवढंच. कधी कधी तर शिक्षकसुद्धा नवनीतच्या गाईडची मदत घेताना आम्ही पाहिलं होतं. पण मॅडम आल्या आणि पहिल्यांदाच मला मराठी हा विषय आवडायला लागला. त्याआधी मी मराठीचे धडे आणि कविता फक्त परीक्षेत मार्क मिळवण्यासाठी पाठ करायचो. पण मॅडम ज्या पद्धतीने शिकवायच्या, त्यामुळे मी ते धडे आणि कविता जगायला लागलो. मला अजूनही काही धडे आणि कविता आठवतात. :)

आजही कधी कधी वाटतं, माझं दहावीचं मराठीचं पुस्तक मी जपून ठेवायला हवं होतं. त्या पुस्तकाच्या प्रत्येक पानावर माझ्या नोट्स होत्या. मॅडम शिकवताना सोप्या भाषेत अर्थ सांगायच्या, संदर्भ सांगायच्या आणि त्यातून आम्ही सगळं पुस्तक भरून काढलं होतं.

मॅडमनी एकदा आम्हाला एक खूप साधा सल्ला दिला होता — “वर्गात धडा शिकवण्यापूर्वी तो एकदा तरी वाचून या.”

मी तो सल्ला मनापासून पाळायला सुरुवात केली. त्याचा खूप फायदा झाला. धडा आधी वाचलेला असल्यामुळे मॅडम शिकवताना विषयाचा संदर्भ आधीच थोडा माहीत असायचा. मॅडमने सांगितल्यावर आपल्याला काय समजलं होतं आणि काय चुकीचं समजलं होतं, हेही कळायचं. शंका असतील तर त्या विचारता यायच्या. आणि हो... वर्गात मॅडमनी प्रश्न विचारला की त्याचं उत्तर देता आलं की मॅडमना थोडं इम्प्रेस केल्याचा आनंदही व्हायचा! 😊

मॅडम प्रत्येक धडा किंवा कविता शिकवताना पुस्तकाच्या बाहेरचीही बरीच माहिती सांगायच्या. त्याचा खूप फायदा 'संदर्भासहित स्पष्टीकरण' लिहिताना व्हायचा. एखादी गोष्ट समजली नाही तर पुन्हा समजावून सांगायला त्या कधीच कंटाळल्या नाहीत. कितीही प्रश्न विचारले तरी त्या शांतपणे उत्तर द्यायच्या.

हळूहळू मॅडमबद्दलचा माझा आदर आणखी वाढत गेला. त्या खूप हुशार होत्या, पण त्याचबरोबर खूप प्रेमळही होत्या. शांत, संयमी आणि काळजी घेणाऱ्या.

माझ्या मते, एका चांगल्या शिक्षकामध्ये जे गुण असायला हवेत, ते जवळजवळ सगळेच मॅडममध्ये होते.

पण त्यांच्यातला सगळ्यात मोठा गुण मला एक वाटतो — त्यांना विद्यार्थ्यांना विषयाची आवड कशी निर्माण करायची, हे माहीत होतं.

आणि एखाद्या शिक्षकाने हे केलं की शिकवणं आणि शिकणं, दोन्ही आनंदाचं होतं. कधी कधी मॅडम आम्हाला छोट्या छोट्या सूचना द्यायच्या. काही गोष्टी सांगायच्या ज्या त्या वेळी कदाचित फारशा लक्षात आल्या नसतील, पण नंतर आयुष्यात त्यांचा अर्थ समजला.

आणि मग आला दहावीचा निकाल. मला मराठीत ८९ गुण मिळाले. भाषेच्या विषयासाठी माझ्यासाठी तो खूप चांगला स्कोअर होता. आणि त्या गुणांचं बरंचसं श्रेय मी मॅडमना देतो. त्यांनी ज्या पद्धतीने मराठी शिकवलं, त्याचा तो परिणाम होता.

शाळा सोडल्यानंतरही आम्ही गुरुपौर्णिमा आणि शिक्षक दिनाच्या निमित्ताने मॅडमना भेटायला जायचो. माझ्या लग्नानंतर मला शुभेच्छा द्यायला मॅडम माझ्या घरीही आल्या होत्या. पण नंतर नेहमीप्रमाणे आयुष्य वेगाने पुढे गेलं. आपापल्या नोकऱ्या, संसार, जबाबदाऱ्या आणि धावपळ यात आपण सगळेच अडकत गेलो. मॅडमनीही घर बदललं. आणि बघता बघता कित्येक वर्षं निघून गेली.

खूप वर्षांनी आम्ही पुन्हा मॅडमना भेटायला गेलो. आजही मला आठवतंय, इतक्या वर्षांनी त्यांना समोर पाहिल्यावर मला किती भरून आलं होतं. काही वर्षांनी शाळेच्या रियुनियनमध्ये पुन्हा मॅडम भेटल्या. आणि पुन्हा तेच झालं. माझे डोळे पाणावले. कसलंही कारण नव्हतं. कसलाही विचार नव्हता. फक्त भावना होत्या.

कदाचित काही नाती अशीच असतात. त्यांना कारणांची गरज नसते. ती फक्त मनात एका खास जागी असतात.

आजही मॅडमशी WhatsApp वर संपर्क आहे. पण खरं सांगायचं तर, प्रत्यक्ष भेटायला न जाण्याचं ते काही कारण नाही. भेटायचं ठरतं, पण आयुष्याची धावपळ आणि काही ना काही कारणामुळे ते पुढे ढकललं जातं. पण मनातला आदर आणि कृतज्ञता मात्र तशीच आहे.

माझ्या आधीच्या ब्लॉगमध्ये मी तोडणकर सरांबद्दल लिहिलं होतं.

माझ्यासाठी वंजारी मॅडम आणि तोडणकर सर यांचं स्थान माझ्या आई-वडिलांनंतरचं आहे. माझ्या आयुष्यात मी आज जो काही आहे, त्यात त्यांचा खूप मोठा वाटा आहे.

आज मागे वळून पाहताना जाणवतं की काही शिक्षक फक्त विषय शिकवत नाहीत.

ते शिकण्याची पद्धत शिकवतात.

कुतूहल निर्माण करतात.

प्रश्न विचारायला शिकवतात.

ज्ञानाची किंमत समजावतात.

आणि नकळत आपल्या व्यक्तिमत्त्वावर आपला ठसा उमटवून जातात.

आज फक्त मनात आलं म्हणून हे सगळं लिहिलं. मॅडमना मनापासून धन्यवाद म्हणण्यासाठी. त्यांनी दिलेल्या प्रेमासाठी. त्यांनी दिलेल्या ज्ञानासाठी. त्यांनी दाखवलेल्या संयमासाठी. आणि त्यांनी आम्हाला शिकवलेल्या प्रत्येक छोट्या-मोठ्या गोष्टीसाठी.

धन्यवाद वंजारी मॅडम.

तुमच्यामुळे मला भूगोल आवडायला लागला. तुमच्यामुळे मला मराठी आवडायला लागलं. आणि त्याहून महत्त्वाचं म्हणजे, शिकणं ही एक मजेदार आणि आनंदाची गोष्ट आहे, हे समजलं.

आज मी जो काही आहे, त्यात अनेक माणसांचा वाटा आहे. त्यात तुम्ही नक्कीच एक खूप मोठं स्थान ठेवता. तुम्ही आम्हाला शिकवलंत, प्रेम दिलंत आणि नकळत आम्हाला घडवलंत. यापेक्षा मोठी शिक्षकाची कमाई दुसरी काय असू शकते?

खूप खूप धन्यवाद, वंजारी मॅडम. ❤️

तुम्ही नेहमी आनंदी आणि निरोगी राहा. आणि तुम्हाला हे नेहमी माहीत असू द्या की तुमचा एक विद्यार्थी आजही तुम्हाला तितक्याच प्रेमाने, आदराने आणि कृतज्ञतेने आठवतो.